İş Birliği İçin Zengezur Koridoru

Azerbaycan’ı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlamayı hedefleyen Zengezur Koridoru (Syunik), Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan’ın ticari ve dostluk ilişkilerini geliştirmesi açısından önem taşıyor. Koridor, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu-Nahçıvan-Culfa ve Syunik olmak üzere yaklaşık 455 km’den oluşuyor ve hattın 2030 yılına kadar tamamlanması bekleniyor. Karayolu ve demiryolu ağından oluşan proje bölgesinin doğusunda Azerbaycan, güneyinde İran, batısında ise Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti yer alıyor. BBC Türkçe’nin haberine göre 2025 yılında yapılan antlaşma kapsamında yapımına başlanan Zengezur Koridoru projesinin yapımını Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) Geliştirme Şirketi üstlenecek. Şirketin hisselerinin yüzde 74’ü ABD’nin, yüzde 26’sı ise Ermenistan’da olacak.

Ermenistan’ın güney bölümünde yapımı başlanan projenin uzantısı olarak 2025 yılı Ağustos ayında Kars-Iğdır-Aralık-Diluca demiryolu hattının temeli atıldı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın resmi web sitesinde yer alan bilgilere göre 224 km uzunluğunda olan hattın, yılda 5,5 milyon yolcu ve 15 milyon ton yük taşıma kapasitesine sahip olması bekleniyor. Ayrıca proje kapsamında 5 tünel, 19 aç-kapa tüneli, 3 viyadük, 10 köprü, 144 altgeçit, 27 üstgeçit ve 480 menfez yer alacak. Böylece Zengezur Koridor projesi, Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan gibi ülkeleri Asya ve Avrupa’ya bağlayan köprü vazifesini görecek.

Özellikle de son zamanlarda İran-İsrail-ABD çatışmaları nedeniyle önem kazanan karayolları ve demiryollarının tamamlanması kritik önem taşıyor. Uzmanlara göre Zengezur Koridoru projesi yük ve yolcu taşıma hizmetinin yanı sıra petrol, gaz ve elektrik gibi enerji ulaşımı açısından da önem taşıyor. Ekonomik açıdan birçok katkı sunacak projeyle:

• Hazar enerji kaynaklarının Zengezur ağı ile Türkiye ve Avrupa ülkelerine ulaşımında maliyet ve süre açısından kolaylık sağlanabilir. Böylece Trans Hazar Ulaşım Güzergahı (CTN) ve Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru (INSTC) geliştirilerek Avrasya’nın tedarik hatları ve transit konumu güçlenebilir.
• Fiber optik ve boru hatları gibi altyapıların karayolu ve demiryolları ile entegre edilecek.
• Zengezur Koridoru’nun özellikle de Türkiye’de bulunan hattı aracılığı ile Pekin’den Londra’ya uzanan doğu-battı hattının verimli hale gelmesi sağlanabilir.
• Zengezur uzantısı Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu demiryolu hattı ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun turizminin yanı sıra bölgenin üretim potansiyeli dış pazarlara ulaşabilecek.
• Syunik bölgesindeki hattı tamamlandığında Ermenistan, yatırım ve transit gelirlerden faydalanarak ekonomik ilişkilere dahil olabilir. Böylece siyasi ve ekonomik ilişkiler güçlenerek ülkeler arası gerilim azaltılabilir.
• Türkiye’nin Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı için Gürcistan’a yapması gereken ödemeler Zengezur aktif hale geldikten sonra azaltılabilir.

Diğer taraftan uzmanlara göre İran, inşa edilecek Zengezur Koridoru Güney Kafkasya’da etkisinin azalacağı endişesi ile projeye karşı çıkabilir. Bu durum özellikle yaşanan ABD-İran-İsrail geriliminde durumu daha da zorlaştırabilir. Dolayısıyla İran tarafından desteklenen Ermenistan’ın kara ve demiryolu ağı yapım sürecini uzatmasına neden olabilir. Ayrıca Zengezur Koridoru projesine karşı Hindistan’ın İran ve Ermenistan ile Basra Körfezi-Karadeniz Transit Koridoru (PBTC) oluşturma ihtimali var. PBTC ile Avrupa’yı Hindistan’a Ermenistan toprakları ve İran limanları üzerinden bağlayarak Süveyş kanalına alternatif oluşturmak amaçlanıyor.

Ülkeler arasında inşa edilen karayolları ve demiryolları turizm ve ticaret açısından birçok katkı sunar. Fakat ulaşım ağları ile kurulan kalıcı barış ve dostluk ilişkileri, ekonomik unsurlardan çok daha önemlidir.