Bilgi Sahibi Olmadan Fikir Sahibi Olmak: Ne Ara Hepimiz “Profesör” Olduk?

Eskiden bir konuda ahkam kesmek için o işin mektebinde dirsek çürütmek, en azından birkaç nitelikli kitap devirmek gerekirdi. Şimdilerde ise işler çok daha kolay: İki dakikalık bir video izle, üç tane tweet oku ve tebrikler; artık her konunun uzmanısınız!Ekonomi konuşulur, en büyük ekonomist biziz. Deprem olur, jeolog kesiliriz. Salgın olur, virologtan daha çok şey biliriz. Dış politika, futbol, hukuk, uzay bilimleri… Fark etmiyor. Toplum olarak “bilmiyorum” cümlesini lügatimizden sildik. Peki ama her konuda fikrimizin olması bizi bilgili mi kılıyor, yoksa devasa bir gürültü kirliliğinin parçası mı yapıyor?

Cehaletin Özgüveni: Dunning-Kruger Etkisi

Psikolojide bir kural vardır: Az bilen, bildiğinin o kadar az olduğunu bilemeyeceği için kendisini “tek otorite” sanır. Bizim sosyal medya meydanlarında yaşadığımız tam olarak bu. Gerçek uzmanlar “Veriler şunu gösteriyor ama emin olmak zor” diyerek temkinli konuşurken; elinde akıllı telefonu olan biri çıkıp “İşin aslı şu, herkes yalan söylüyor!” diyerek binlerce beğeni alabiliyor.Bilgi, emek ister. Fikir ise bedavadır. Bedava olduğu için de herkes bonkörce dağıtıyor. Ancak unutulan bir şey var: Bilgi sahibi olmadan yürütülen fikir, sadece bir zandır; çoğu zaman da iftiradır.

Sessiz Kalmak Neden “Zayıflık” Oldu?

Bugün sosyal medyada bir olay olduğunda, eğer 10 dakika içinde o konuda bir taraf seçip “fikrinizi” bağırmazsanız, sanki eksik kalıyormuşsunuz gibi bir baskı var. Oysa bir konuda sessiz kalmak, o konuyu önemsememek değil, bilgiye duyulan saygıdır. “Bu konuda yeterli bilgim yok, o yüzden dinlemeyi/okumayı tercih ediyorum” demek bir zayıflık değil, bir entelektüel ahlaktır.

Gürültüyü Kesin!

Herkesin bağırdığı yerde kimse bir şey öğrenemez. Bilgi kirliliği, sahte kahramanlar ve “her şeyi bilen” klavye şövalyeleri arasında gerçek bilgi can çekişiyor.Gelin bir deney yapalım: Bugün bir konuda “Bilmiyorum, araştırıp öğreneyim” diyelim. Göreceksiniz, dünya yerinden oynamayacak ama sizin itibarınız bir kat daha artacak. Çünkü en büyük bilgelik, neyi bilmediğini bilmektir.